Nhận biết và phòng tránh viêm da do tiếp xúc với kiến ba khoang trong mùa mưa ẩm

Sáng thức dậy, bạn thấy một vệt đỏ dài trên cổ, rát như bị bỏng nhẹ, dù đêm qua không thấy con gì cắn. Vào mùa mưa ẩm, tình huống này không hiếm. Nhiều khả năng thủ phạm là kiến ba khoang.

1. KIẾN BA KHOANG LÀ GÌ?

Kiến ba khoang thực ra là một loài bọ cánh cứng nhỏ (chi Paederus), dài khoảng 1 cm, thân đen với phần ngực và bụng màu cam đỏ. Chúng hoạt động mạnh khi trời ẩm và ấm nên thường bùng phát vào mùa mưa. Ánh đèn, nhất là đèn huỳnh quang, thu hút chúng bay vào nhà buổi tối.

Kiến không truyền bệnh và thường không chủ động đốt người. Trong cơ thể chúng có pederin, một chất độc gây rộp da. Chất này chủ yếu thoát ra khi kiến bị đập hoặc chà xát trên da, thường là lúc ta vô thức quơ tay trong giấc ngủ.

2. CÁCH NHẬN BIẾT

Bệnh được gọi là viêm da tiếp xúc kích ứng (irritant contact dermatitis), tức là da bị tổn thương trực tiếp do chạm chất độc, không phải phản ứng dị ứng. Bạn nên nghĩ đến bệnh này khi có các dấu hiệu sau:

- Rát hoặc ngứa, xuất hiện sau vài giờ đến 1-2 ngày, thường không nhớ đã chạm con kiến nào.

- Vệt đỏ dài hoặc thành đường, sau đó nổi mụn nước, mụn mủ nhỏ rồi đóng vảy.

- Hay gặp ở vùng da hở như mặt, cổ, tay. Những chỗ da áp sát nhau như nách, khuỷu tay có thể bị tổn thương đối xứng.

- Dễ nhầm với zona (giời leo) hoặc herpes da. Nếu chưa chắc, bạn nên đi khám.

Thể nhẹ thường lành sau vài ngày. Thể vừa có thể mất khoảng 7-8 ngày để bong vảy, và vết thâm có thể kéo dài đến khoảng 1 tháng.

3. XỬ TRÍ KHI NGHI TIẾP XÚC

- Không dùng tay trần đập hay miết kiến. Hãy thổi nhẹ hoặc dùng tờ giấy hất kiến ra.

- Rửa ngay vùng da bằng nước sạch và xà phòng nhẹ, rửa nhiều lần. Rửa sớm giúp lấy bớt độc tố trước khi thấm vào da.

- Không gãi, không đưa tay chạm mắt hay vùng kín, vì độc tố dính trên tay, quần áo hay ga gối có thể lan sang chỗ khác. Hãy giặt sạch đồ dính.

- Chườm mát nếu rát. Không tự đắp lá hay bôi các chất chưa được kiểm chứng.

- Nếu dính vào mắt, rửa kỹ bằng nước sạch rồi đi khám ngay.

Bạn nên đi khám sớm nếu tổn thương lan rộng, nhiều bóng nước, đau nhiều, có mủ hoặc sốt, hoặc nằm gần mắt và vùng kín. Thuốc bôi kháng viêm hay kháng sinh, nếu cần, phải theo chỉ định của bác sĩ.

4. PHÒNG TRÁNH TRONG MÙA MƯA ẨM

- Đóng cửa trước khi bật đèn buổi tối. Lắp lưới chắn côn trùng mắt nhỏ ở cửa và lỗ thông gió.

- Hạn chế đèn huỳnh quang, ưu tiên đèn vàng. Khi ngủ nên nằm màn.

- Giũ quần áo, khăn, chăn gối trước khi dùng.

- Dọn cỏ rác quanh nhà. Khi kiến xuất hiện nhiều, hãy liên hệ trung tâm y tế dự phòng địa phương để được hướng dẫn.

KẾT LUẬN

Kiến ba khoang thường không chủ động đốt, độc tố chủ yếu thoát ra khi kiến bị đập hoặc chà xát trên da. Gặp kiến trên da, hãy hất nhẹ ra rồi rửa ngay bằng nước và xà phòng. Bạn nên đi khám sớm nếu vết đỏ rát lan rộng, nổi nhiều bóng nước hoặc nằm gần mắt.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Karthikeyan, K., & Kumar, A. (2017). Paederus dermatitis. Indian Journal of Dermatology, Venereology and Leprology, 83(4), 424-431. https://doi.org/10.4103/0378-6323.198441

2. Kalkman, L. C., Sesay, O. M., & Grobusch, M. P. (2024). Paederus dermatitis. Infection, 52(4), 1647-1649. https://doi.org/10.1007/s15010-024-02231-y

3. Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế. (n.d.). Khuyến cáo phòng chống kiến ba khoang. https://vncdc.gov.vn/khuyen-cao-phong-chong-kien-ba-khoang-nd14451.html

Tham khảo thêm một số bài viết khác: Dinh dưỡng cho bệnh viêm ruột mạn tính (IBD), dùng thuốc kháng sinh đúng cách.