THUỐC KHÁNG SINH: KHI NÀO CẦN DÙNG VÀ NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT

1. Đại cương

Kháng sinh là thuốc được sử dụng để điều trị một số bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn. Kháng sinh không có tác dụng điều trị các bệnh do virus gây ra, chẳng hạn như cảm lạnh thông thường hoặc cúm.

Kháng sinh là những thuốc rất quan trọng và có thể cứu sống người bệnh khi được sử dụng đúng chỉ định. Tuy nhiên, dùng kháng sinh khi không cần thiết hoặc sử dụng không phù hợp có thể gây tác dụng phụ và góp phần làm xuất hiện vi khuẩn kháng thuốc. Khi vi khuẩn kháng thuốc, những thuốc vốn có hiệu quả có thể trở nên kém hiệu quả hoặc không còn hiệu quả, khiến việc điều trị nhiễm trùng khó khăn hơn.

Vì vậy, nguyên tắc quan trọng là: chỉ sử dụng kháng sinh khi thực sự cần thiết và theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

2. Đối tượng cần sử dụng

Không phải cứ bị sốt, ho, đau họng hoặc có đờm là cần dùng kháng sinh.

Kháng sinh được sử dụng khi người bệnh mắc một số nhiễm trùng do vi khuẩn và bác sĩ xác định việc điều trị bằng kháng sinh là cần thiết. Loại thuốc, liều dùng và thời gian điều trị phụ thuộc vào vị trí nhiễm trùng, loại vi khuẩn, tình trạng người bệnh và các yếu tố liên quan.

Trong một số tình huống đặc biệt, kháng sinh có thể được sử dụng để dự phòng nhiễm khuẩn theo chỉ định của bác sĩ, chẳng hạn trong một số phẫu thuật hoặc tình trạng y khoa cụ thể.

Người có các triệu chứng giống cảm lạnh, cúm hoặc nhiễm virus không nên tự mua kháng sinh để điều trị. Kháng sinh không tiêu diệt virus và việc dùng thuốc không cần thiết vẫn có thể gây tác dụng phụ.

3. Tác dụng phụ có thể gặp

Kháng sinh có thể gây tác dụng phụ. Một số phản ứng thường gặp gồm:

- Buồn nôn.

- Tiêu chảy.

- Phát ban.

- Chóng mặt.

- Nhiễm nấm.

Mức độ và loại tác dụng phụ phụ thuộc vào từng loại kháng sinh và từng người bệnh.

Một số phản ứng nghiêm trọng tuy ít gặp nhưng có thể nguy hiểm, như phản ứng dị ứng nặng. Nếu xuất hiện triệu chứng bất thường hoặc nghi ngờ tác dụng phụ của thuốc, nên liên hệ với bác sĩ hoặc nhân viên y tế để được hướng dẫn.

4. Những hiểu lầm thường gặp về thuốc kháng sinh

❌ “Bị cảm, cúm thì uống kháng sinh cho nhanh khỏi”

Không đúng. Cảm lạnh và cúm thường do virus gây ra, trong khi kháng sinh tác động lên vi khuẩn. Vì vậy, kháng sinh không giúp điều trị các bệnh do virus này gây ra.

❌ “Đờm màu vàng hoặc xanh chắc chắn phải dùng kháng sinh”

Không đúng. Màu vàng hoặc xanh của dịch mũi/đờm trong một số bệnh đường hô hấp do virus không tự động có nghĩa là người bệnh cần dùng kháng sinh.

❌ “Uống kháng sinh để phòng mọi loại nhiễm trùng”

Không đúng. Kháng sinh không phòng được tất cả các bệnh nhiễm trùng và việc sử dụng không cần thiết có thể gây tác dụng phụ, đồng thời góp phần thúc đẩy kháng thuốc.

❌ “Thuốc kháng sinh càng mạnh càng tốt”

Không đúng. Việc lựa chọn kháng sinh cần dựa trên loại nhiễm trùng, tác nhân gây bệnh và tình trạng cụ thể của người bệnh. WHO có các hướng dẫn lựa chọn kháng sinh dựa trên bằng chứng nhằm sử dụng thuốc hợp lý.

❌ “Có thể tự dùng lại đơn kháng sinh cũ khi lần này có triệu chứng giống trước đây”

Không nên. Các triệu chứng giống nhau có thể do những nguyên nhân khác nhau và không phải lần nào cũng cần kháng sinh. Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên đánh giá tình trạng hiện tại.

❌ “Ngừng kháng sinh lúc thấy đỡ là luôn an toàn”

Không nên tự quyết định. Khi đã được kê kháng sinh, người bệnh nên sử dụng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế. Nếu muốn ngừng thuốc do thấy khỏe hơn hoặc vì xuất hiện tác dụng phụ, nên trao đổi với người kê đơn để được hướng dẫn.

5. Tài liệu tham khảo

World Health Organization (WHO). Antimicrobial resistance.

World Health Organization. The WHO AWaRe antibiotic book.

WHO Viet Nam. Antimicrobial resistance in Viet Nam.

Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Improving Antibiotic Use.

CDC. Preventing and Treating Common Cold.