SỐT CO GIẬT Ở TRẺ EM: TỔNG QUAN CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ

1. Tổng quan

Sốt co giật là tình trạng co giật diễn ra khi sốt, không có tình trạng nhiễm trùng thần kinh trung ương hay rối loạn chuyển hóa cấp tính ở trẻ từ 6 tháng tuổi tới 5 tuổi. Dù đa số lành tính và tự giới hạn, vẫn tồn tại những mối lo ngại về di chứng thần kinh vĩnh viễn và nguy cơ tiến triển thành động kinh sau trong tương lai đã thúc đẩy nhiều nghiên cứu về lĩnh vực này. Việc hiểu rõ đặc điểm lâm sàng, phân loại và các khuyến cáo xử trí đóng vai trò quan trọng trong thực hành lâm sàng, giúp bác sĩ đưa ra hướng điều trị phù hợp, đồng thời trấn an hiệu quả với gia đình người bệnh.

2. Dịch tễ

Sốt co giật thường xảy ra ở trẻ từ 6 tháng tới 5 tuổi. Tỷ lệ sốt co giật ở Mỹ và châu Âu là 2 – 5%. Mặc dù tỷ lệ tái phát của sốt co giật khá cao, khoảng 40%, những trẻ này có phát triển thần kinh bình thường và chỉ 2 – 7% trẻ sốt co giật xuất hiện động kinh sau đó [1].

3. Sinh bệnh học

Cơ chế gây sốt co giật chưa được hiểu rõ, nhưng dường như có liên quan đến yếu tố di truyền, với khoảng một phần ba tới một nửa số trẻ sốt co giật có tiền sử gia đình cũng mắc tình trạng này. Ngoài ra, nhiễm virus (cúm, adenovirus, parainfluenza, HHV-6), và tiêm phòng một số loại vắc-xin (bạch hầu – ho gà – uốn ván, sởi – quai bị – rubella) cũng được cho là có liên quan đến sốt co giật. Yếu tố ảnh hưởng chính đến nguy cơ sốt co giật là mức độ sốt, nhiệt độ cơ thể càng cao thì khả năng xảy ra sốt co giật càng lớn [3].

4. Lâm sàng – Phân loại

Sốt co giật là tình trạng co giật khi trẻ sốt trên 38 độ C, xuất hiện ở lứa tuổi 6 tháng đến 5 tuổi, không có nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương, không có bất thường chuyển hóa và không có tiền căn co giật không sốt trước đó.

Sốt co giật gồm 3 dạng:

- Sốt co giật đơn giản: co giật toàn thể, kiểu co cứng – co giật, kéo dài dưới 15 phút, không có cơn tái phát trong vòng 24 giờ và không có bất thường thần kinh trước đó.

- Sốt co giật phức tạp: co giật khu trú, kéo dài trên 15 phút, có cơn tái phát trong vòng 24 giờ, có bất thường thần kinh trước đó, có dấu thần kinh khu trú sau cơn (liệt Todd).

- Trạng thái động kinh có sốt: co giật trên 30 phút, hoặc các cơn co giật liên tiếp, không phục hồi ý thức giữa các cơn và kéo dài trên 30 phút.

5. Cận lâm sàng

Chẩn đoán sốt co giật chủ yếu dựa vào lâm sàng. Các xét nghiệm được chỉ định một cách có chọn lọc:

- Chọc dò dịch não tủy: Cân nhắc nếu trẻ <12 tháng, chưa tiêm đủ vắc-xin Hib/phế cầu, hoặc có dấu hiệu nghi ngờ viêm màng não [2].

- Xét nghiệm máu: không thường quy, chỉ khi nghi rối loạn điện giải, hạ đường huyết hoặc nhiễm trùng nặng.

- EEG và hình ảnh học não (CT/MRI): Không chỉ định thường quy trong sốt co giật đơn giản. Cân nhắc trong sốt co giật phức tạp hoặc có bất thường thần kinh [2].

6. Hướng xử trí

Nguyên tắc xử trí co giật trước tiên cần đảm bảo đường thở, hô hấp, tuần hoàn ổn định. Sau khi tình trạng ban đầu được kiểm soát, cần thiết lập đường truyền tĩnh mạch và làm các xét nghiệm cần thiết tùy vào bối cảnh lâm sàng. Việc kiểm soát cơn co giật được thực hiện bằng benzodiazepine, với các thuốc thường dùng là lorazepam hoặc diazepam đường tĩnh mạch, hoặc diazepam đặt hậu môn khi không lập được đường truyền. Song song đó, cần hạ sốt cho trẻ bằng paracetamol cũng như lau mát cho trẻ.

Việc tư vấn cũng rất quan trọng, giúp gia đình giữ bình tĩnh và nắm được cách xử trí khi trẻ co giật tại nhà. Hiện nay, Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ không khuyến cáo sử dụng thuốc chống động kinh dự phòng, dù liên tục hay ngắt quãng cho trẻ sốt co giật [4].

7. 🔮 Điểm còn tranh cãi

– Hạ sốt dự phòng (paracetamol/ibuprofen thường xuyên): không có bằng chứng giảm tái phát sốt co giật

– Diazepam đặt hậu môn tại nhà: AAP không khuyến cáo thường quy nhưng một số trung tâm vẫn cấp phát — cần cân nhắc từng trường hợp

– Tiêm vắc xin sau sốt co giật: không có chống chỉ định — nên tiếp tục theo lịch bình thường

– Ngưỡng nhiệt độ khởi phát co giật chưa được xác định rõ ràng giữa các nghiên cứu

8. Kết luận

Sốt co giật là một tình trạng thường gặp và đa số lành tính ở trẻ em. Chẩn đoán chủ yếu dựa vào lâm sàng, với rất ít chỉ định cận lâm sàng ở sốt co giật đơn giản. Điều trị tập trung vào kiểm soát cơn co giật cấp và trấn an gia đình, tránh sử dụng thuốc chống động kinh kéo dài không cần thiết. Việc tuân thủ các khuyến cáo hiện hành giúp tối ưu hóa chăm sóc và hạn chế can thiệp quá mức.

Tài liệu tham khảo

[1] Park E.G, Yoo I.H. Risk of epilepsy in pediatric patients with febrile seizures: Insights from nationwide registry data in Korea. Seizure - European Journal of Epilepsy, Volume 127, 29 – 35, 2025.

[2] American Academy of Pediatrics. Febrile Seizures: Guideline for the Neurodiagnostic Evaluation of the Child With a Simple Febrile Seizure. Pediatrics (2011) 127 (2): 389–394. htps://doi.org/10.1542/peds.2010-3318

[3] Eilbert W, Chan C. Journal of the American College of Emergency Physicians open vol. 3,4 e12769. 2022. doi:10.1002/emp2.12769

[4] Steering Committee on Quality Improvement and Management, Subcommittee on Febrile Seizures American Academy of Pediatrics. Febrile seizures: clinical practice guideline for the long‐term management of the child with simple febrile seizures. Pediatrics. 2008;121(6):1281–1286.