TĂNG HUYẾT ÁP – “kẻ giết người thầm lặng” mà ai cũng nên biết

1. Dịch tễ học

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 1,28 tỷ người trưởng thành 30–79 tuổi trên thế giới đang bị tăng huyết áp, và gần một nửa không biết mình mắc bệnh.

Tăng huyết áp là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong sớm do làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim và bệnh thận mạn.

Tại Việt Nam, các khảo sát quốc gia cho thấy khoảng 1 trong 4 người trưởng thành mắc tăng huyết áp; tỷ lệ tăng dần theo tuổi.

Chỉ số huyết áp cần nhớ:

- Bình thường: dưới 120/80 mmHg

- Tăng huyết áp: từ 140/90 mmHg trở lên khi đo đúng cách và được xác nhận nhiều lần.

2. Triệu chứng nhận biết

Phần lớn người bệnh không có triệu chứng. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện khi đi khám sức khỏe hoặc khi đã có biến chứng.

Một số dấu hiệu có thể gặp:

- Đau đầu, nhất là vùng chẩm (sau gáy)

- Chóng mặt, choáng váng

- Hồi hộp, đánh trống ngực

- Mờ mắt, nhìn nhòe

- Chảy máu cam

- Khó thở hoặc đau tức ngực (cần đi khám ngay)

Lưu ý: Các triệu chứng trên không đặc hiệu, chỉ đo huyết áp mới biết chính xác có tăng huyết áp hay không.

3. Hậu quả nếu không phát hiện và điều trị sớm

Huyết áp cao kéo dài làm tổn thương mạch máu và nhiều cơ quan quan trọng.

- Não: Đột quỵ (tai biến mạch máu não), xuất huyết não, giảm trí nhớ, lẫn lộn do mạch máu não bị tổn thương

- Tim: Nhồi máu cơ tim, tim bị dày lên do làm việc quá sức, suy tim

- Thận: Suy thận mạn, có thể phải chạy thận nhân tạo

- Mắt: tổn thương mạch máu ở mắt, có thể gây mờ mắt hoặc mù, giảm thị lực, thậm chí mù lòa

WHO nhấn mạnh rằng kiểm soát tốt huyết áp giúp giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim và tử vong tim mạch.

4. Những ai cần tầm soát?

Những người nên đo huyết áp ít nhất mỗi năm một lần nếu: từ 18 tuổi trở lên và chưa từng được chẩn đoán tăng huyết áp

Cần đo thường xuyên hơn (3–6 tháng hoặc theo hẹn bác sĩ) nếu:

- Từ 40 tuổi trở lên

- Thừa cân hoặc béo phì

- Hút thuốc lá

- Uống nhiều rượu bia

- Ăn mặn

- Ít vận động

- Có đái tháo đường, bệnh thận, rối loạn mỡ máu

- Có cha mẹ hoặc anh chị em ruột bị tăng huyết áp hoặc bệnh tim mạch sớm

5. Quản lý bệnh tại nhà

- Đo huyết áp đúng cách:

+ Nghỉ ngơi ít nhất 5 phút trước khi đo.

+ Không uống cà phê, hút thuốc hay vận động gắng sức trong 30 phút trước đo.

+ Ngồi tựa lưng, chân đặt trên sàn, tay đặt ngang mức tim.

+ Đo 2 lần cách nhau 1 phút, ghi lại cả hai kết quả.

+ Đo vào buổi sáng trước khi uống thuốc và buổi tối theo hướng dẫn của bác sĩ.

- Uống thuốc đều đặn:

+ Uống đúng loại, đúng liều, đúng giờ.

+ Không tự ý ngưng thuốc khi thấy huyết áp bình thường; huyết áp ổn định thường là nhờ thuốc đang có hiệu quả.

- Thay đổi lối sống:

+ Giảm muối: dưới 5 g muối/ngày (khoảng 1 thìa cà phê).

+ Ăn nhiều rau xanh, trái cây, cá; hạn chế đồ ăn chế biến sẵn, đồ hộp, mì gói.

+ Tập thể dục ít nhất 150 phút/tuần (đi bộ nhanh, đạp xe, bơi…).

+ Giữ cân nặng hợp lý.

+ Bỏ thuốc lá và tránh khói thuốc.

+ Hạn chế rượu bia.

+ Ngủ đủ giấc và giảm căng thẳng.

- Khi nào cần đi cấp cứu?: Gọi cấp cứu hoặc đến bệnh viện ngay nếu huyết áp rất cao kèm một trong các dấu hiệu sau:

+ Đau ngực dữ dội

+ Khó thở nhiều

+ Yếu hoặc liệt tay chân

+ Méo miệng, nói khó

+ Đau đầu dữ dội đột ngột

+ Mờ mắt hoặc mất thị lực đột ngột

+ Lú lẫn hoặc co giật

6. Thông điệp chính

- Tăng huyết áp rất phổ biến và thường không có triệu chứng.

- Đo huyết áp định kỳ là cách duy nhất để phát hiện sớm.

- Kiểm soát huyết áp bằng thuốc và lối sống lành mạnh giúp phòng ngừa đột quỵ, nhồi máu cơ tim và suy thận.

---

Tài liệu tham khảo

1. WHO – Guideline for the pharmacological treatment of hypertension in adults (2021)

https://www.who.int/publications/i/item/9789240033986

2. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) – About High Blood Pressure

https://www.cdc.gov/high-blood-pressure/about/

3. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) – Understanding Blood Pressure Readings

https://www.heart.org/en/health-topics/high-blood-pressure/understanding-blood-pressure-readings

4. Bộ Y tế Việt Nam – Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp (ban hành kèm Quyết định 3192/QĐ-BYT năm 2010; hiện vẫn là tài liệu chuyên môn tham khảo của Bộ Y tế)

https://thuvienphapluat.vn/van-ban/The-thao-Y-te/Quyet-dinh-3192-QD-BYT-Huong-dan-chan-doan-va-dieu-tri-tang-huyet-ap-112667.aspx